Kur'an'da Meryem, İsa ve Havariler

Kur'an, Meryem ve İsa'dan son derece açık ve onurlu bir dille söz eder. Meryem, Allah tarafından seçilmiş, arındırılmış ve Rabbine adanmış biri olarak sunulur. Onun önemini gösteren dikkat çekici bir işaret de, Kur'an'da bütünüyle ona ayrılmış bir sûrenin bulunmasıdır: Meryem Sûresi (19. sûre). İsa ise Mesih olarak; Allah'ın emriyle dünyaya gelen, mucizelerle desteklenen ve İsrailoğullarına gönderilmiş bir elçi olarak anlatılır. Havariler de onun çağrısına cevap veren, Allah yolunda yardımcı olduklarını söyleyen müminler olarak yer alır.

Aşağıdaki pasajlar, Kur'an'da Meryem, İsa ve havariler hakkında geçen en açık metinlerden bazılarını bir araya getirir. Birlikte okunduğunda ortaya tutarlı bir tablo çıkar: Meryem, iffet ve imanın örneğidir; İsa, büyük bir peygamber ve Mesih'tir; havariler ise ona omuz veren inananlardır.

Meryem'in seçilmesi ve müjdelenmesi

Âl-i İmrân 3:42–47

Melekler demişti ki:
"Ey Meryem! Allah seni seçti, tertemiz kıldı ve seni dünya kadınlarına üstün kıldı."

"Ey Meryem! Rabbine gönülden yönel, secde et, rükû edenlerle birlikte rükû et."

"Bunlar sana vahyettiğimiz gayb haberlerindendir. Meryem'i kim himayesine alacak diye kur'a çekerlerken sen yanlarında değildin; tartışırlarken de orada değildin."

Melekler şöyle demişti:
"Ey Meryem! Allah seni kendisinden bir kelime ile müjdeliyor. Onun adı Meryem oğlu İsa Mesih'tir. Dünyada da ahirette de itibarlıdır; Allah'a yakın kılınanlardandır."

"O, beşikte de yetişkinlikte de insanlarla konuşacak ve salihlerden olacaktır."

Meryem dedi ki:
"Rabbim! Bana hiçbir insan dokunmamışken benim nasıl çocuğum olabilir?"

Buyurdu ki:
"Öyledir. Allah dilediğini yaratır. Bir şeyin olmasını dilediğinde ona sadece 'Ol' der; o da oluverir."

Meryem ve İsa'nın doğumu

Meryem 19:16–36

Kitap'ta Meryem'i de an. Hani ailesinden ayrılıp doğu tarafında bir yere çekilmişti.

Onlarla arasına bir perde çekmişti. Biz ona ruhumuzu gönderdik; o da ona kusursuz bir insan suretinde göründü.

Meryem dedi ki:
"Eğer Allah'tan sakınan biriysen, senden Rahmân'a sığınırım."

Dedi ki:
"Ben sadece Rabbinin elçisiyim; sana tertemiz bir çocuk bağışlanacağını bildirmek için geldim."

Meryem dedi ki:
"Bana hiçbir insan dokunmamış, ben de iffetsiz biri değilken nasıl çocuğum olabilir?"

Dedi ki:
"Öyle olacak. Rabbin buyuruyor ki: Bu benim için kolaydır. Onu insanlar için bir mucize, katımızdan bir rahmet kılacağız. Bu iş hükme bağlanmıştır."

Bunun üzerine ona gebe kaldı ve onunla uzak bir yere çekildi.

Doğum sancısı onu bir hurma ağacının dibine götürdü.
"Keşke bundan önce ölseydim de bütünüyle unutulup gitseydim" dedi.

Bunun üzerine ona aşağı tarafından bir ses geldi:
"Üzülme. Rabbin senin alt tarafında bir dere akıttı."

"Hurma ağacını kendine doğru silkele; üzerine taze hurmalar dökülsün."

"Ye, iç, gözün aydın olsun. İnsanlardan birini görürsen de ki: Ben Rahmân'a susma adağında bulundum; bugün hiçbir insanla konuşmayacağım."

Sonra onu kucağına alıp kavmine geldi. Onlar dediler ki:
"Ey Meryem! Gerçekten çok şaşılacak bir şey getirdin."

"Ey Harun'un kız kardeşi! Senin baban kötü biri değildi; annen de iffetsiz değildi."

Meryem çocuğu işaret etti.
"Beşikteki bir bebekle nasıl konuşalım?" dediler.

Bebek dedi ki:
"Ben Allah'ın kuluyum. Bana Kitap verdi, beni peygamber kıldı."

"Nerede olursam olayım beni bereketli kıldı; yaşadığım sürece bana namazı ve zekâtı emretti."

"Beni anneme saygılı kıldı; beni zorba ve bedbaht yapmadı."

"Doğduğum gün, öleceğim gün ve yeniden diriltileceğim gün selâm bana olsun."

İşte Meryem oğlu İsa budur; hakkında çekiştikleri hak söz budur.

Allah'ın çocuk edinmesi düşünülemez. O, her türlü eksiklikten uzaktır. Bir şeyin olmasını dilediğinde ona yalnızca "Ol" der; o da olur.

"Şüphesiz Allah benim de Rabbim, sizin de Rabbinizdir. O hâlde O'na kulluk edin. Dosdoğru yol budur."

İsa: elçi, işaret ve mucize sahibi

Âl-i İmrân 3:49–53

"Ben size Rabbinizden bir mucize ile geldim. Size çamurdan kuş biçiminde bir şey yapar, ona üflerim; Allah'ın izniyle o kuş oluverir. Körü ve alacalıyı iyileştirir, Allah'ın izniyle ölüleri diriltirim. Evlerinizde ne yediğinizi ve ne biriktirdiğinizi size haber veririm. Eğer iman ediyorsanız bunda sizin için elbette bir delil vardır."

"Benden önce gelen Tevrat'ı doğrulamak ve size haram kılınmış bazı şeyleri helâl kılmak için geldim. Size Rabbinizden bir mucize getirdim. Artık Allah'tan sakının ve bana itaat edin."

"Şüphesiz Allah benim de Rabbim, sizin de Rabbinizdir. O hâlde O'na kulluk edin. Doğru yol budur."

İsa onlardaki inkârı sezince şöyle dedi:
"Allah yolunda yardımcılarım kim?"

Havariler dediler ki:
"Biz Allah'ın yardımcılarıyız. Allah'a iman ettik; şahit ol ki biz O'na teslim olmuş kimseleriz."

"Rabbimiz! İndirdiğine iman ettik, elçiye uyduk. Bizi hakka şahitlik edenlerle birlikte yaz."

Allah'ın İsa'ya ve annesine verdiği nimet

Mâide 5:110

Allah şöyle buyuracak:
"Ey Meryem oğlu İsa! Sana ve annene verdiğim nimeti hatırla. Seni Rûhu'l-Kudüs ile desteklemiştim; beşikte de yetişkinlikte de insanlarla konuşuyordun. Sana Kitab'ı, hikmeti, Tevrat'ı ve İncil'i öğretmiştim. İznimle çamurdan kuş biçiminde bir şey yapıyor, ona üflüyor, benim iznimle onu kuş haline getiriyordun. Doğuştan körü ve alacalıyı iyileştiriyor, iznimle ölüleri çıkarıyordun. İsrailoğullarına apaçık delillerle geldiğinde seni onların elinden de korumuştum. Onlardan inkâr edenler ise, 'Bu apaçık bir büyüden başka bir şey değil' demişlerdi."

Havariler ve gökten inen sofra

Mâide 5:111–115

"Hani havarilere, 'Bana ve elçime iman edin' diye ilham etmiştim; onlar da, 'İman ettik, bizim teslim olanlar olduğumuza sen de şahit ol' demişlerdi."

Havariler demişti ki:
"Ey Meryem oğlu İsa! Rabbin bize gökten bir sofra indirebilir mi?"

İsa dedi ki:
"Eğer müminlerseniz Allah'tan sakının."

Onlar dediler ki:
"Ondan yemek, kalplerimizin yatışması, senin bize doğru söylediğini bilmek ve buna şahit olanlardan olmak istiyoruz."

Meryem oğlu İsa dedi ki:
"Allah'ım, Rabbimiz! Bize gökten bir sofra indir ki bizim için, öncekilerimiz ve sonrakilerimiz için bir bayram ve senden gelen bir işaret olsun. Bizi rızıklandır; sen rızık verenlerin en hayırlısısın."

Allah buyurdu ki:
"Ben onu size indireceğim. Ama bundan sonra içinizden kim inkâr ederse, onu âlemlerde kimseye vermediğim bir azapla cezalandırırım."

Allah yolunda yardımcı olan havariler

Saf 61:14

Ey iman edenler! Allah'ın yardımcıları olun. Nasıl ki Meryem oğlu İsa havarilere, "Allah yolunda bana yardımcı olacaklar kimler?" demişti; havariler de, "Biz Allah'ın yardımcılarıyız" demişlerdi. Bunun üzerine İsrailoğullarından bir kısmı iman etti, bir kısmı inkâr etti. Biz de iman edenleri düşmanlarına karşı destekledik; sonunda üstün geldiler.

Meryem ve İsa'nın birlikte bir işaret oluşu

Enbiyâ 21:91 · Mü'minûn 23:50 · Tahrîm 66:12

İffetini koruyan kadını da an. Ona ruhumuzdan üfledik; onu da oğlunu da âlemler için bir işaret kıldık.

Meryem oğlu İsa'yı da annesini de büyük bir mucize kıldık; ikisini de yerleşmeye elverişli, akarsulu yüksek bir yere yerleştirdik.

İmran kızı Meryem'i de an. İffetini korudu; biz de ona ruhumuzdan üfledik. O, Rabbinin sözlerini ve kitaplarını doğruladı; gönülden itaat edenlerdendi.

Kur'an'ın İsa'yı tanımlayışı

Nisâ 4:157–159, 4:171–172

"Biz Allah'ın peygamberi Meryem oğlu İsa Mesih'i öldürdük" demeleri yüzünden de… Oysa onu ne öldürdüler ne de astılar; fakat onlara öyle gösterildi. Bu konuda ihtilafa düşenler gerçekten şüphe içindedir. Kesin bir bilgileri yoktur; yalnızca zan peşinden giderler. Onu kesin olarak öldürmediler.

Bilakis Allah onu kendisine yükseltti. Allah mutlak güç ve hikmet sahibidir.

Kitap ehlinden hiç kimse yoktur ki ölümünden önce ona inanacak olmasın. Kıyamet günü de o, onların aleyhine şahit olacaktır.

Ey Kitap ehli! Dininizde aşırılığa gitmeyin; Allah hakkında hak dışında bir şey söylemeyin. Meryem oğlu İsa Mesih ancak Allah'ın elçisidir; Meryem'e ulaştırdığı kelimesidir ve O'ndan bir ruhtur. Allah'a ve peygamberlerine iman edin; "Üçtür" demeyin. Buna son verin; bu sizin için daha hayırlıdır. Allah tek ilahtır. O, çocuk sahibi olmaktan uzaktır. Göklerde ve yerde ne varsa O'nundur. Vekil olarak Allah yeter.

Mesih de Allah'a yakın melekler de Allah'a kul olmaktan asla geri durmaz. Kim O'na kulluktan kaçınır ve büyüklük taslarsa, Allah onların hepsini huzurunda toplayacaktır.

Kur'an'ın İsa'yı tanımlayışı (devam)

Mâide 5:72–75, 5:116–118

"Allah, Meryem oğlu Mesih'tir" diyenler elbette inkâra sapmıştır. Oysa Mesih şöyle demişti:
"Ey İsrailoğulları! Benim de Rabbim, sizin de Rabbiniz olan Allah'a kulluk edin."
Kim Allah'a ortak koşarsa Allah ona cenneti haram kılar; onun varacağı yer ateştir. Zalimlerin hiçbir yardımcısı yoktur.

"Allah üçün üçüncüsüdür" diyenler de inkâra sapmıştır. Oysa tek ilahtan başka ilah yoktur. Eğer söylediklerinden vazgeçmezlerse içlerinden inkâr edenlere elem verici bir azap dokunacaktır.

Hâlâ Allah'a yönelip bağışlanma istemeyecekler mi? Allah çok bağışlayan, çok merhamet edendir.

Meryem oğlu Mesih sadece bir peygamberdir; ondan önce de nice peygamber gelip geçmiştir. Annesi dosdoğru bir kadındı. İkisi de yemek yerdi. Bak, âyetleri onlara nasıl açıklıyoruz; sonra yine bak, nasıl çevriliyorlar.

Allah şöyle diyecek:
"Ey Meryem oğlu İsa! Sen mi insanlara, 'Beni ve annemi Allah'tan başka iki ilah edinin' dedin?"

İsa diyecek ki:
"Seni her türlü eksiklikten tenzih ederim. Hakkım olmayan bir şeyi söylemem bana yakışmaz. Eğer söylemiş olsaydım sen onu bilirdin. Sen benim içimde olanı bilirsin; ben ise senin zâtında olanı bilemem. Gaybı tam olarak bilen ancak sensin."

"Ben onlara sadece senin emrettiğini söyledim: Benim de Rabbim, sizin de Rabbiniz olan Allah'a kulluk edin. Aralarında bulunduğum sürece üzerlerinde şahittim. Beni aralarından alınca onların gözetleyicisi sen oldun. Sen her şeye şahitsin."

"Eğer onlara azap edersen onlar senin kullarındır. Eğer bağışlarsan, şüphesiz sen mutlak güç ve hikmet sahibisin."

Sonuç

Bu pasajlar bir arada okunduğunda Kur'an'ın net bir tablosu ortaya çıkar. Meryem seçilmiş, arındırılmış ve iman örneği olarak anılmıştır. İsa, Allah'ın emriyle doğan, mucizelerle desteklenen ve İsrailoğullarına gönderilen Mesih ve elçidir. Havariler ise onun çağrısına cevap veren, iman eden ve Allah yolunda onun yanında duran kimseler olarak hatırlatılır.

Ortaya çıkan tablo şudur: Kur'an, Meryem'e derin bir hürmet gösterir; İsa'yı büyük bir onurla anar; fakat her ikisini de tek Allah'a kulluk, peygamberlik, iman ve teslimiyet çerçevesinde konumlandırır.