Yuhanna 1:19–21'deki "O Peygamber" Kimdir?

Yuhanna İncili'nde Yahya Peygamber'e yöneltilen sorular dikkat çekicidir. Önce ona "Mesih misin?" diye sorulur; o bunu reddeder. Ardından "İlyas mısın?" denir; buna da "değilim" cevabını verir. Son olarak ise "Sen o Peygamber misin?" diye sorulur ve Yahya buna da "hayır" der.

Bu üçlü sorgulama, birinci yüzyıl Yahudilerinin Mesih, İlyas ve "o Peygamber" olmak üzere üç ayrı şahsı birbirinden ayırdığını gösterir. Burada "o Peygamber"in hem Mesih'ten hem de İlyas'tan ayrı bir kişi olarak sorulması özellikle önemlidir. Çünkü bu ifade, o dönemde ayrıca beklenen bağımsız bir peygamber figürüne işaret eder.

"Yahudiler, Kudüs'ten kâhinler ve Levililer gönderip Yahya'ya, 'Sen kimsin?' diye sorduklarında o açıkça konuştu ve inkâr etmedi: 'Ben Mesih değilim' dedi. Ona, 'Öyleyse nesin? İlyas mısın?' diye sordular. 'Değilim' dedi. 'Sen o Peygamber misin?' sorusuna ise, 'Hayır' cevabını verdi."

Bu pasajdaki üçlü ayrım, Yahudi beklentisinde Mesih'ten ve İlyas'tan farklı, ayrıca beklenen bir peygamber bulunduğunu düşündürür. Peki Yahya'ya sorulan bu "o Peygamber" kimdir? Bu sorunun arka planı en açık biçimde Tesniye 18'de görülür.

Tesniye 18'de Haber Verilen Peygamber

Tevrat'ın Tesniye 18. bölümünde Musa Peygamber'e hitaben şöyle denir:

"Onlar için kardeşleri arasından senin gibi bir peygamber çıkaracağım; sözlerimi onun ağzına koyacağım ve ona emrettiğim her şeyi onlara söyleyecek. Benim adımla söyleyeceği sözleri dinlemeyenden ben hesap soracağım."

Bu ayette sözü edilen kişi, gelecekte gelecek herhangi bir peygamber değildir. Metin, belirli vasıflara sahip özel bir şahıstan söz eder. Özellikle iki ifade dikkat çeker: "kardeşleri arasından" ve "senin gibi."

"Kardeşleri Arasından" İfadesi

Tesniye 18'de peygamber için doğrudan "kendi aralarından" ya da "İsrailoğullarından" denilmemesi, bunun yerine "kardeşleri arasından" ifadesinin kullanılması dikkat çekicidir. Bu ifade, modern dildeki sıradan bir yakınlık sözü gibi anlaşılmamalıdır. İsrailoğulları soy, nesep ve kabile bağlarıyla tanımlanan bir topluluktur. Bu yüzden "kardeş", "oğullar" ve "soy" gibi kelimeler onların dilinde daha belirli ve daha derin bir anlam taşır.

Üstelik hitap tek bir kişiye değil, Yakub'un soyundan gelen topluluğun bütününedir. Böyle bir topluluğa hitap edilirken "kardeşleri arasından" denmesi, kendi içlerinden birini değil, onlarla akraba olan fakat ayrı bir soy koluna mensup birini düşündürür. Bu açıdan bakıldığında, İsrailoğullarıyla akraba fakat onlardan ayrı bir soydan gelecek bir peygamber ihtimali öne çıkar; Hz. Muhammed'in İsmail soyundan gelişi de bu yorumla uyumludur.

"Senin Gibi" İfadesi Ne Anlama Gelir?

Tesniye 18'in ikinci belirleyici yönü "senin gibi" ifadesidir. Burada sözü edilen kişi, yalnızca vahiy alan bir peygamber değil, Musa Peygamber'e belirli yönlerden benzeyen bir peygamberdir.

Musa Peygamber'e benzerlik şu yönlerden düşünülebilir:

• Vahiy alan bir elçi olması: Musa gibi Allah'tan vahiy alan ve ilahî mesajı insanlara bildiren bir peygamber olması.
• İlahî hükümler getirmesi: Sadece öğüt veren değil, inanç, ibadet ve hayat düzeniyle ilgili hükümler bildiren bir elçi olması.
• Topluma önderlik etmesi: Yalnızca bireylere hitap eden bir davetçi değil, bir topluluğa rehberlik eden ve onu yönlendiren bir önder olması.
• Hukukî ve toplumsal düzen kurması: İnsanların dinî ve sosyal hayatını şekillendiren bir düzenin oluşmasına öncülük etmesi.
• Hayatı sırasında büyük dönüşümlere yol açması: Tebliği kendi döneminde büyük tarihî sonuçlar doğurmuş, toplumun yönünü değiştirmiş bir peygamber olması.
• Mücadelesinin tarihî ağırlık taşıması: Kavmiyle, muhalifleriyle ve yaşadığı toplumla yürüttüğü mücadelenin yalnızca bireysel değil, toplumsal ölçekte etkili olması.

Bu ölçülerle bakıldığında, Tesniye 18'de bildirilen peygamberin bu özellikleri taşıması beklenir.

Bu Ölçüye Hangi Peygamber Uyar?

Bu çerçevede bakıldığında Yahya Peygamber bu profile uymaz. O büyük bir peygamberdir; ancak dinî ve toplumsal düzen kuran, kavmini yöneten ve hayatı boyunca geniş çaplı tarihî dönüşümlere öncülük eden Musa tipi bir peygamber olarak görünmez.

İsa Peygamber ise merkezi ve büyük bir peygamberdir; ancak Yeni Ahit anlatımında Musa gibi yeni bir hukukî-toplumsal düzen kuran ve kavmine bu çerçevede liderlik eden bir şahıs olarak tasvir edilmez.

Buna karşılık Muhammed Peygamber; vahiy alması, ilahî hükümler bildirmesi, toplumu yönlendirmesi, hukukî ve sosyal düzen oluşturması ve daha hayattayken büyük tarihî dönüşümlere öncülük etmesi bakımından Musa'ya en belirgin biçimde benzeyen peygamber olarak öne çıkar.

Sonuç olarak, Yuhanna 1:19–21'de Yahya'ya yöneltilen "Mesih misin?", "İlyas mısın?", "o Peygamber misin?" soruları, bu üç şahsın birbirinden ayrı düşünüldüğünü gösterir. Tesniye 18 ise bu peygamberi, "kardeşleri arasından" çıkacak ve Musa'ya benzeyecek bir şahıs olarak tarif eder.

Ayrıca bkz.: Eski ve Yeni Ahit'te Hz. Muhammed'e İşaretler

Dört kanonik İncil'e yöneltilen yaygın çelişki iddiaları ile Barnabas hakkında burada ele alınmayan bazı ek itirazlar için çelişki ve tutarsızlık iddiaları sayfasına bakılabilir.