Davanın Bugünkü Hâli
Barnabas İncili'ne "Orta Çağ sahteciliği" denir. Bu sayfada o suçlama üç parçasına ayrılıyor, sitedeki deliller birer birer tartılıyor, hükmü korumanın bedeli ve bu sitenin kabul ettikleri açıkça söyleniyor. Ayrıntı isteyen okur için her paragraf kendi sayfasına bağlıdır.
Barnabas İncili hakkında yazanların hemen hepsi, hükmü daha kitabı açmadan bilir: bu bir Orta Çağ sahteciliğidir; on dördüncü ile on altıncı yüzyıl arasında İtalya'da ya da İspanya'da, Müslüman okurun eline Kur'an'la uyuşan bir İncil vermek için yazılmıştır. Bu hüküm yüz yılı aşkın bir zamandır tekrarlanır; ansiklopedilerde ve başvuru kitaplarında çoğu zaman tek satırla geçer. O satırın arkasında ciddi çalışmalar vardır ve bu site onlardan faydalanır. Fakat o çalışmaların gösterdikleri dosyanın tamamı değildir; bu sayfa onların delillerini dosyanın geri kalanıyla yan yana koyuyor.
Sizden istenen, bu sayfayı bir jüri üyesinin dosya özetini dinlediği gibi okumanızdır. Önce suçlamayı okuyacaksınız; sonra deliller birer birer gelecek ve her birinin ne kadar ağırlık taşıdığı söylenecek. Ardından, hükmü olduğu gibi korumak isteyen birinin nelere inanmak zorunda kalacağını ve sitenin kendi zayıf noktalarını göreceksiniz. Ayrıntılar, her paragrafın bağlandığı sayfadadır. Karar sizindir.
Suçlama ne diyor?
"Orta Çağ sahteciliği" sözü tek bir iddia gibi görünür; oysa içinde, her biri ayrıca ispatlanması gereken üç iddia vardır. Birincisi metnin uydurulduğudur: daha eski bir kitaptan kopya edilmemiş, bir başka dilden tercüme de edilmemiş, baştan sona birinin hayalinden çıkmıştır. İkincisi bunun Orta Çağ'da yapıldığıdır: kitabın yalnızca dış yüzü değil, omurgası da on dördüncü yüzyılın ya da daha sonrasının işidir. Üçüncüsü ise bunun Kur'an'a uysun diye yapıldığıdır: kitap, Müslümanların inancıyla uyuşsun diye bu şekle sokulmuştur. Bu üç iddiadan biri bile ispatlanamazsa, hüküm söylendiği hâliyle ispatlanmış olmaz.
Ölçü böylece dürüstçe konmuş olur. Bu site başka sayfalarında daha ileri bir düşünceyi savunur: elimizdeki metin, Barnabas'ın mezarında bulunan kitaba kadar uzanıyor olabilir; fakat bunu burada ispatlamak zorunda değildir. Bu sayfanın tek sorusu şudur: suçlama, söylendiği hâliyle ispatlanmış mıdır? Bu, belki beklediğinizden daha mütevazı bir ölçüdür; site de onu olduğundan büyük göstermeye çalışmaz.
Deliller ne gösteriyor?
Ad İslam'dan eski mi?
Evet, eskidir. Kilisenin kabul ettiği ve reddettiği kitapları sayan eski bir liste, Decretum Gelasianum, reddedilenler arasında Barnaba adıyla anılan İncil'i de (Evangelium nomine Barnabae) sayar. Bu satırın bulunduğu bölümlerin başında, 492 ile 496 arasında papalık yapan Gelasius'un adı yazılıdır; listenin mahkûm ettiği son kişiler de 490'a gelindiğinde ölmüştü. Bu site o satırı Gelasius'un kendi satırı sayar. Bu listeden önce hiçbir yazar böyle bir İncil'in adını anmaz; aynı ad yedinci yüzyılda, Altmış Kitap Listesi adlı katalogda bir kez daha karşımıza çıkar.
Hz. Muhammed (a.s.) ise 570 dolaylarında doğmuştur. Demek ki araştırmacıların liste için verdiği en geç tarih esas alınsa bile, bu adı taşıyan bir İncil, ortada bir sahtecinin uymaya çalışacağı bir Kur'an henüz yokken biliniyor ve reddediliyordu.[1] Bu delilin ortaya koyduğu şey bir isim ve bir tarihtir: Barnabas adını taşıyan bir İncil İslam'dan eskidir ve Müslüman dünyasının icadı değildir. Kitaba Müslüman icadı diyen kişi, kilisenin İslam doğmadan önce reddettiği bu başlığı izah etmek zorundadır.
Havarinin mezarında ne bulundu?
Kaynakların naklettiğine göre bir İncil yazması. Beşinci yüzyılın sonlarında, İmparator Zeno devrinde Kıbrıs'ta Barnabas'ın mezarı açılır ve havarinin göğsünün üzerinde bir İncil bulunur. Kitap Konstantinopolis'e, saraya götürülür ve ilk haberler ona daha o günlerde bir ad koyar: Barnabas'ın kendi eliyle yazdığı bir Matta İncili.
Fakat düğüm tam buradadır. Gelenek havarinin 61 dolaylarında öldüğünü söyler; araştırmacıların çoğu ise elimizdeki Matta İncili'ni 70 ile 110 arasına yerleştirir. Bu yüzden "Matta" etiketi meseleyi kapatmaz; soruşturma asıl orada başlar. Bu etiketi Barnabas'ın Mezarında Bulunan İncil sayfası inceler.[2]
Buradan iki şey çıkar: bir İncil metnini Barnabas'a bağlayan erken bir haber ve o haberden, onun adını taşıyan İncil'i reddeden listeye uzanan kısa bir yol. Mezar için en güçlü tarih 488'dir ve o yıl papanın mektuplarını kaleme aldığı kabul edilen kişi Gelasius'tur. Liste onun adını taşır ve Kıbrıs üzerinde hak iddia eden Antakya patriğini mahkûm eder; mezarın bulunuşu da tam o iddiaya cevap olmuştu. Bir de, sitenin ciddiye aldığı bir ihtimal vardır: İtalyanca metnin altında, o mezardaki kitaba uzanan bir gelenek yatıyor olabilir.
Hükmün kendi delilleri ne gösteriyor?
Geç Dönem Sahteciliği mi? sayfası bu delilleri sırayla ele aldı. Dante mukayesesi, yazarın Dante'den kopya ettiğini göstermez; ondan geriye tek bir bölümdeki geç Orta Çağ planı kalır: yedi ölümcül günaha göre düzenlenmiş bir cehennem. Morisko bağlantısı, yani kitabın İspanya'nın zorla vaftiz edilmiş Müslümanlarıyla ilişkisi ise okurlarını ve bir fırsatı gösterir. Viyana nüshasının kenarlarında Arapça notlar vardır ve İspanyolca nüsha, mütercim olarak Aragonlu bir Müslümanın adını verir. Tunus'taki bir sürgün 1634'te kitaptan söz eder; bir mühtedinin, yani sonradan Müslüman olmuş birinin 1602–1612 arasında yazdığı reddiye de Mesih'i kitabın anladığı gibi anlar. Fakat bunların hiçbiri kitabı ilk kimin yazdığını göstermez.
Jübile, yani Kilise'nin kutsal yılı, metinde "şimdi yüz yılda bir gelen sevinç yılı" diye geçer. Jübile 1300'de yüz yılda bir kutlanmak üzere ilan edilmiş, 1343'te bu süre elli yıla indirilmişti; cümle bu yüzden o kırk üç yılın içinden konuşur. Bu, Viyana nüshasından ve onun okurlarından iki buçuk asır öncesidir. Cümle İtalyanca ifadeyi on dördüncü yüzyıla sabitler; ama o kalemin bir kitabı tercüme mi ettiğini, yoksa kendisi mi yazdığını söyleyemez. Bankalar, altın paralar ve soytarılara giydirilen beyaz giysi de ifadenin nerede kurulduğunu gösterir; her tercümenin kelimeleri böyledir. Jan Joosten, Barnabas'ın dört İncil'le ortak cümlelerinde on altı okumayı inceledi; bunların onu, dört İncil'i tek bir hikâyede birleştiren İtalyanca İncil uyumlarıyla uyuşur. Bu da yine bir ifade meselesidir.[3]
Bu deliller alt alta yazıldığında elde kalan şudur: geç bir nüsha, on dördüncü yüzyıla ait bir İtalyanca ifade ve planı Orta Çağ'dan gelen tek bir bölüm. Hiçbiri suçlamanın ilk kelimesine, uyduruldu kelimesine ulaşmaz.
Metin, sonradan bulunan kitapları tanıyor mu?
1709'dan bu yana toprak ve unutulmuş raflar, Orta Çağ'da hiçbir İtalyan'ın okumuş olamayacağı eserleri geri verdi: Ölü Deniz Tomarları, Hanok Kitabı, Eski Süryanice İnciller, Petrus İncili. El Yazmasından Sonra Bulunan Tanıklar sayfası, Barnabas ile bu kitaplar arasındaki her benzerliği aynı testten geçirdi ve tutmayanları da yazdı. Test edilen dokuz benzerlikten ikisinin en yakın yolu eski kitaplardan geçiyor; ikisinin ise bilinen hiçbir yolu yok.
Bu ikisinden biri, Hz. İbrahim'in güneşini örten bulutlardır; başka yalnızca bir yerde, bugüne Eski Slavca olarak ulaşmış bir Yahudi kitabında bulunurlar. Öbürü, öğrencileri etrafında toplanırken Şam'a çekilen bir öğretmendir; onun da tek benzeri, Orta Çağ nüshaları Kahire'de duran İbranice bir kitaptadır. Bu iki sahnenin yanında üç küçük benzerlik daha durur: Ferisi adının "Allah'ı arayan" diye açıklanması, "Güzel sözler arayanlar"a karşı söylenmiş bir cümle ve Danyal'ın İsrail krallarının tarihçisi olarak anılması. Üçünün de bugüne kadar bulunan tek benzeri, Ölü Deniz kıyısındaki mağaralardan çıkan tomarlardadır. Aynı teste tabi tutulan Orta Çağ kitapları ise dört İncil'le ortak cümlelerdeki ifadenin bir kısmını tutturdu, fakat bu sahnelerin neredeyse hiçbirini tutturamadı.[4]
Geriye, Batı'daki bir Orta Çağ yazarının hiçbir yoldan ulaşamayacağı beş benzerlik kalır. Suçlama bunlara ya tesadüf diyecek ya da kimsenin bulamadığı bir kaynak gösterecektir; başka bir cevabı yoktur.
Sahnelerinin eşleştiği kitaplar kaç yaşında?
Barnabas'ın sekiz sahnesi, bilinen bir kitaptaki sahneyle yan yana konup okunabilecek kadar benzeşir; bir avuç küçük ayrıntı da öyle. Barnabas'ın Raf Komşuları sayfası bu kitapları yaşlarına göre iki rafa dizdi. Sekiz sahnenin yedisi 600'den önce yazılmış bir kitapla, sekizincisi de bundan kısa süre sonra derlenmiş bir kitapla eşleşti. Orta Çağ rafı hem daha boştur hem de başka türlüdür: dört kitap, bir cümle, bir plan ve bir kelime hazinesi. Üstelik eski raftaki kitaplardan biri, belki bir ikincisi de, Decretum'un kendi listesinde Barnaba adıyla anılan İncil'in yanı başında durur.[5]
Hangi metnin hangisinden aldığı sorusunu o sayfa açık bırakır. Bu delilin gösterdiği, kitabın kimlerle komşu olduğudur: sahnelerinin çoğu eski rafta, yalnızca dış yüzü yeni rafta durur. Eski bir kitap, sonradan yapılmış bir tercümede tam da böyle görünür.
Kitap, başka hiçbir kitabın söylemediği neyi söylüyor?
Barnabas'taki öğretici hikâyelerin yirmi kadarı, bu sitenin taradığı başka hiçbir kitapta çıkmadı. Tarama dar tutulmadı: dört İncil, apokrif İnciller, Kilise Babaları, İslam geleneği ve Orta Çağ vaaz hikâyelerinden on iki bin kadarını toplayan bir veri tabanı. Bu hikâyelerden üçü şöyledir. İki adam elma satar: biri kabuğunu altın ağırlığınca satar, öbürü meyvenin kendisini bir parça ekmeğe verir; alıcılar ise parayı kabuğa öder. Bir şehirlinin çeşmesi komşularını yıkar, kendi elbiseleri ise çürür. Üç bağcıdan mahkûm edilen, işi bilen ama yalnızca konuşandır.
Yalnız Barnabas'ın Söyledikleri sayfası bu hikâyeleri tek tek anlatır, birkaçının başka kitaplarla paylaştığı tasvirleri kaydeder ve nasıl kurulduklarını inceler.[6] Bundan çıkan netice şudur: bu hikâyeler kitabın kendi malıdır. Ödünç alan birinin onları alabileceği bir kitabı bu site bulamadı.
Bir sahteci bunu yapar mıydı?
Dosyadaki dört şey, yapmayacağını söylüyor. Birincisi, sahteciler ödünç alır: Geç Dönem Sahteciliği mi? sayfasında tartılan sahte kilise belgeleri buyrultular, mektuplar ve kural kitaplarıdır; modern sahte İnciller de ya dört İncil'den derlenir ya da onların boş bıraktığı yerleri doldurur. Meselleri bakımından en çok incelenen eski İncil olan Tomas İncili'nde bile, Yeni Ahit'te bulunmayan mesel üç ya da dört tanedir. Burada ise yirmi kadar mesel vardır ve her birinin baştan kurulması gerekmiştir.
İkincisi, bu meseller zor yoldan kurulmuştur. Kitab-ı Mukaddes mesellerinin şeklini taşırlar: dinleyenlere bir soru sorulur, onlar cevap verir ve verdikleri hükmün kendilerine döndüğünü görürler. Dekorları Hz. İsa devrinin dünyasıdır; Hirodes, Pilatus ve Kayser adlarıyla anılır, hiçbirinde ne kilise ne keşiş ne de şövalye vardır. Bazıları doksan bölüm boyunca birbirinin üzerine kurulur, bazıları tek bir cümleye sığar. Araştırmacıların Kitab-ı Mukaddes mesellerine sorduğu sorular bunlara sorulduğunda, en iyileri bilinen en iyi mesellerle aynı seviyede çıkar.
Üçüncüsü, sahteciye hiçbir şey kazandırmazlar; ona hangi maksat yakıştırılırsa yakıştırılsın. Dinleri ayıran hiçbir meseleye dokunmazlar; konuları dalkavukluk, çalışmak ve karşılık beklemeyen sevgidir. Dördüncüsü, herkesin hüküm verebileceği bir yere konmuşlardır: üçü, Ekinci ve Deliceler meselleriyle aynı vaazın içindedir.
Suçlamanın ilk kelimesi için sorulacak soru bu yüzden sadedir. İşi gücü ödünç almak olan bir adam yirmi mesel kurar, onları bu kadar iyi kurar, karşılığında hiçbir şey kazanmaz ve götürüp dört İncil'den bildiğimiz mesellerin yanına koyar mıydı? Uyduruldu diyen bir uyduran göstermek zorundadır ve o adamın yapması gereken iş budur. Bu sitenin mukayese edebildiği sahtecilikler arasında bu işi yapan çıkmadı.[6]
Dört İncil'den hangisine yakın, hangi ifadeyle?
Barnabas'ın dört İncil'le ortak cümlelerinin onda yedisi kadarı Luka ve Yuhanna'yla ortaktır; Matta'nın payı onda ikiyi ancak geçer. Mezardaki yazma ne olursa olsun, elimizdeki kitap Matta'nın üzerine kurulmuş değildir. Kitab-ı Mukaddes'le ortak cümlelerinin ifadesi, kontrol edilebildiği her yerde Orta Çağ Batı'sının Latince Kitab-ı Mukaddes'ini izler: Eyüp'ten anılan "Kuşun uçmak için doğduğu gibi" sözü Jerome'un ifadesidir. Orta Çağ İtalya'sında yazan ya da tercüme eden herkesin kullanması beklenen metin de budur.[7] Bu delil ifadenin tarihini gösterir, altındaki metnin tarihini değil; çünkü her tercüme, mütercimin elindeki Kitab-ı Mukaddes'in diliyle konuşur.
Kitap Kur'an'a uysun diye mi şekillendirildi?
Hz. Muhammed'in (a.s.) adı metinde on beş kez geçer. Bunların onunda ismin yerine bir unvan, mesela Allah'ın Elçisi ya da gelecek olan peygamber konsa cümle hiç bozulmaz. Kalan beşi doğrudan bir isim üzerine kurulmuş cümlelerdir: Hz. Âdem'in havada gördüğü yazı ve o yazının anlamını sorduğu cümle, başparmak tırnaklarındaki ve cennet kapısının üstündeki yazı ile "MUHAMMED O'nun kutlu adıdır" cümlesi. Bu sitenin okumasına göre semavî kitapların, gelecek birini haber verirken tuttuğu bir yol vardır ve o yol bu beş yere de bir isim koyardı: ya ismin kendisini ya da onun manasını taşıyan bir kelimeyi. Ahmed de Muhammed de övülmüş olan demektir ve Faraklit ve Üç Engel sayfası, Yuhanna'daki Paraklit kelimesi ile tam bu manayı taşıyan Yunanca Periklitos arasındaki bir iki seslik farkı tartar.[8]
Sitenin izahı şudur: sonraki bir mütercim, metnin gelecek elçiyi tarif ettiği yerleri okurken muhtemelen tarifin yerine ismi yazmıştır. Bu, metnin bize nasıl ulaştığına dair bir hipotezdir ve site onu hipotez olarak sunar.
Asıl test, kitabın geri kalanının ne yaptığıdır. Bir kitabı Kur'an'a uydurmak için elden geçiren birinin, onu en başta Kur'an'ın en çok tekrarladığı noktalarda Kur'an'la uyumlu hâle getirmesi beklenir. Oysa kitap dokuz gök sayar; Kur'an ise sure sure yedi gökten söz eder. Anasayfa burada gerçek bir çelişki bulmaz; tam da bu yüzden, bir sahtecinin bu farktan kaçınması için her sebep vardı. Kitap Mesih unvanını Hz. Muhammed'e verir; Kur'an ise el-Mesîh unvanını dört surede, ismiyle Hz. İsa'ya verir.[9]
Kur'an'ı Arapçadan İngilizceye ilk tercüme eden George Sale bunu 1734'te görmüştü: kitaba sahte dedi, ama onu yapanın Müslüman olarak yetişmediğini de yazdı ("not educated a Mohammedan").[12] Suçlamanın üçüncü parçası, yani Kur'an'a uysun diye iddiası bu testten kötü çıkar: Kur'an'ın en çok tekrarladığı iki noktada kitap kendi yolundan gider.
Pavlus'a bakışı Orta Çağ'ın bakışı mı?
Hayır; bu kavga Orta Çağ'dan çok daha eskidir. Kitap daha ilk sayfasında, Hz. İsa'ya Allah'ın oğlu diyenlerin ve Yasa'yı bırakanların aldatıldığını söyler ve ekler: "kendinden üzüntü duymadan söz edemediğim Pavlus da aldatılmıştır". Aynı kavga, Klemens'e atfedilen Recognitiones'te de vardır; orada Pavlus'un adı bile anılmaz, sahneye yalnızca o düşman diye çıkar. Ebionitler hakkındaki erken haberlerde de aynı kavgaya rastlanır. Sonraki asırlarda da sönmemiştir: Yahudi Metinlerinde Pavlus sayfasının topladığı Yahudi metinlerinde ve Orta Çağ'ın Müslüman yazarlarında devam eder. Bu yüzden kitabı Orta Çağ'a yerleştirmek için kullanılamaz.
Asıl dikkat çekici olan, bu tavrın etrafındaki düşünüş tarzıdır. Bir çöl babasının, yani ilk Hristiyan münzevilerinden birinin hikâyesinde kahramanın elindeki kitap İncil'dir; Barnabas aynı hikâyeyi anlatırken o kitap "Musa'nın kitabı" olur. Dört İncil'in "Oğlum" dediği yerde Barnabas "kulum" der.[10] Aynı okuma ilk bölümden son bölüme kadar devam eder.
El yazması kimlerin elinden geçti?
Onu yazan elden başlayalım. Luigi Cirillo ile Michel Frémaux, 1977'de yayımladıkları edisyon için Viyana'daki el yazmasını yerinde incelediler ve karşılarında bir yazar değil, bir müstensih, yani metni başka bir nüshadan kopya eden biri buldular. Müstensih yanlış yazdığı kelimeleri kazımış, doğrusunu üstüne yazmıştı; bu yanlışların ikisi, bir yazarın kendi kitabında yapması pek beklenmeyecek türdendi. Sayfa kenarlarındaki Arapça notları da aynı el yazmıştı: bir sayfada kırmızı noktalar nottan, açıkladığı ifadeye kadar uzanır; Arapçasındaki kusurlar da İtalyancasındaki kusurlarla aynıdır.
Bu Arapça bir acemininkidir ve Türkçenin tesirini taşır. Bölümlere "sure" der, oysa Müslümanlar bu kelimeyi yalnızca Kur'an için kullanır; kelime-i şehadeti de bilinen şekliyle yazmaz. İki editörün kanaatine göre, İslam içinde yetişmiş hiç kimse böyle yazmazdı. Cilt orijinaldir ve Doğu işidir; neredeyse bir eşi, Venedik'in Osmanlılarla yaptığı bir antlaşmanın üzerinde durur. Kâğıt ise Venedik kâğıdıdır ve 1500'lerin sonlarına aittir. Demek ki bu nüsha on altıncı yüzyılın son on yıllarından önce yapılmamıştır ve onu yapan, hem İtalyancaya hem Türkçeye aşina biridir. Devlet hizmetinde bir tercüman da olabilir, bir mühtedi de; kitap hangisi olduğunu söylemez.
Kayıtların söylediği ise şudur: bu nüsha hiçbir yankı uyandırmamıştır. Peygamber'i ismiyle haber veren bir İncil'in Müslüman âlimler arasında konuşulması beklenirdi. Oysa Tunus'taki bir sürgünün yazdığı tek satır dışında hepsi susar. Müslümanlar kullansın diye hazırlanmış bir kitap böyle davranmaz.
1709'a gelindiğinde nüsha Amsterdam'dadır; John Toland onu John Frederick Cramer'in kütüphanesinde inceler. Prusya Kralı'nın müşaviri olan Cramer 1713'te kitabı Savoy Prensi Eugene'e hediye eder ve yazma, Prens'in öbür kitaplarıyla birlikte Viyana'daki imparatorluk kütüphanesine girer. Böyle bir kitabın koleksiyoncular arasında neredeyse hiç iz bırakmadan nasıl el değiştirebildiğini Tarihsel Bir Hipotez sayfası gösterir.[11] Bütün bunlardan elde kalan bir müstensih, elden ele bir yolculuk ve devrine uyan bir sessizliktir. Müstensih ise yazar değildir.
Bu kitabı başka kimse böyle okudu mu?
El yazmasını inceleyen ilk ilim adamı böyle okumuştu. John Toland onu 1709'da gördü ve ana hatlarıyla eski Barnabas İncili olabileceğini yazdı ("may in the main be the ancient Gospel of Barnabas"); ona Müslüman uydurması demeyi de cehalet saydı. Sahtecilik hükmünün arkasında duran 1907 edisyonunun editörleri de soruyu açıkça sormuşlardı: bu İtalyanca kitap, kilise listelerinde adı geçen kayıp İncil'i içinde taşıyor olabilir mi? Birkaçını çok güzel buldukları mesellerin ("several of which are of great beauty") bir kısmının oradan gelmiş olabileceğini düşündüler.
Onlardan sonra gelenler de aynı yöne baktı. Shlomo Pines, ancak Yahudi Hristiyanlara mal edebildiği pasajlar buldu; Marc Philonenko bir hikâyenin izini Esseniler'e kadar sürdü. Luigi Cirillo, kitabın içinde daha eski bir Yahudi-Hristiyan İncil'in kullanıldığını kesin saydı; bunun büyük ihtimalle kilise listelerindeki İncil olduğunu düşündü. Rodney Blackhirst, Barnabas adını taşıyan erken bir İncil'in bir zamanlar var olduğunu muhtemel gördü. Bu isimlerin hiçbiri İtalyanca metne kadim demez; bu site de demez.[12]
Suçlama çoğu zaman ilim dünyasının kesinleşmiş hükmü diye okunur; nüsha ve ifade için bu doğrudur. Uyduruldu kelimesinde ise, yazmaya en yakından bakanlar, ilki kitabı açtığı günden beri ikiye ayrılmıştır.
Hükmü korumak için nelere inanmak gerekir?
Yukarıdaki delillerin her birine tek başına bir cevap bulunabilir. Hüküm de yüz yıldır tam olarak bunu yapmıştır: delilleri birer birer cevaplamış, hepsini bir arada hiç cevaplamamıştır. Oysa hükmü, genellikle söylendiği hâliyle korumak isteyen kişi dört şeye aynı anda inanmak zorundadır.
İlk olarak şuna inanmalıdır: on dördüncü yüzyılda ya da daha sonra yaşamış bir yazar, başka kitaplarla ortak olan sahnelerinin neredeyse tamamını 600'den önce yazılmış kitaplardan almıştır. Kendi devrinin kitaplarından ise yalnızca on iki kadar bölüm ve bir kelime hazinesi almıştır. Üstelik bunu, aynı hikâyeyi anlatan ve aynı teste tabi tutulan Orta Çağ kitapları o sahnelerin neredeyse hiçbirini paylaşmazken yapmıştır.
İkinci olarak, aynı yazarın iki sahneyi daha, ya tesadüfen ya da kimsenin bulamadığı bir kaynaktan tutturduğuna inanmalıdır. Bu sahnelerin her biri başka yalnızca bir kitapta bulunur ve o kitapların hiçbiri onun ulaşabileceği yerde değildi. Biri Hz. İbrahim'in güneşini örten bulutlardır: bugüne Eski Slavca olarak ulaşmış ve ilk kez 1863'te basılmış bir Yahudi kitabında. Öbürü bir öğretmenin öğrencileriyle birlikte Şam'a çekilmesidir: ilk kez 1910'da basılmış İbranice bir kitapta. Aynı yazar Ferisi adını açıklarken ve Danyal'a bir kitap atfederken de öyle yollar tutmuştur ki, bugüne kadar bulunan tek benzerleri Ölü Deniz mağaralarından çıkan tomarlardadır.
Üçüncü olarak, bu yazarın kitabını Kur'an'a uysun diye yazdığına, ama Kur'an'ın en çok tekrarladığı iki noktada kendi yolundan gittiğine inanmalıdır: yedi gökte ve Hz. İsa'nın Mesih unvanında.
Dördüncü olarak, usulü ödünç almak olan bu adamın, taranan hiçbir kitapta bulunmayan yirmi kadar mesel kurduğuna inanmalıdır. Onları Kitab-ı Mukaddes mesellerinin şekliyle kurmuş, Hirodes ile Pilatus'un dünyasına yerleştirmiş ve en iyilerini bilinen en iyi meseller kadar iyi yapmıştır. Bundan hiçbir şey kazanmamıştır; çünkü bu meseller, suçlamanın ona yüklediği maksadın hiçbir parçasına hizmet etmez. Ve mukayese edilebilen hiçbir sahteciliğin yapmadığını yapmıştır.
Bu dört şeyin her biri ayrı bir izah ister. Bu sitenin izahı ise tektir: Orta Çağ'dan eski bir omurga, on dördüncü yüzyılda, kendi devrinin Kitab-ı Mukaddes'ini ve İncil ifadesini kullanan bir mütercim tarafından İtalyancaya çevrilmiştir. Bu mütercim, bir zamanlar bir unvanın ya da o isimle aynı manaya gelen bir kelimenin durduğu yerlere de muhtemelen Peygamber'in ismini yazmıştır. Tek izah, dört izahtan daha sadedir; fakat sade olmak ispatlanmış olmak değildir. Bu izahın da bir bedeli vardır ve bir sonraki bölüm onu açıkça söyler.
Bu site neleri kabul ediyor?
Zayıf noktalarını gizleyen bir dosya, jürinin vaktine değmez. Sitenin zayıf noktaları aşağıda, açıkça yazılıdır.
Elimizdeki nüsha on altıncı yüzyılın sonlarına aittir ve müstensihi sayfa kenarlarını Arapça notlarla doldurmuştur. İtalyanca ifade on dördüncü yüzyılındır; jübile cümlesi onu 1300 ile 1343 arasına sabitler. Karmel bölümleri Karmelitlerden eski olamaz. Cehennemin planı da, yani yedi ölümcül günah için yedi kat, geç Orta Çağ'a aittir ve bir cümleye değil, bütün bir bölüme şekil verir. Sitenin okumasına göre o planı daha eski bir sahnenin üzerine bir mütercim yerleştirmiştir; fakat site bu okuma için planın kendisinden başka bir delil gösteremez.
Kitabı inceleyen araştırmacıların çoğu, yalnızca ifadesini değil yazılışını da Orta Çağ'a ya da daha sonrasına tarihler. Jan Joosten onu on dördüncü yüzyıl İtalya'sına, Gerard Wiegers ile Luis Bernabé Pons ise 1600 dolaylarının Moriskoları ve mühtedileri arasına yerleştirir. Bu sitenin savunduğu görüş bir azınlık görüşüdür.
Hükmün en kuvvetli dayanağı, dört İncil'le ortak cümlelerin ifadesidir: Joosten'in incelediği on altı okumadan onu İtalyanca İncil uyumlarıyla uyuşur. Hiçbiriyle uyuşmayan altısının da Orta Çağ'da benzerleri vardır: dördü Liège'den gelen Felemenkçe bir İncil uyumunda, ikisi İngilizce bir İsa'nın Hayatı kitabında, biri Fransızca bir Kitab-ı Mukaddes'te bulunur. Bu sayfa o altı okumayı iki taraf için de delil saymaz. Eski raftaki kitaplar Orta Çağ'da da kopya ediliyordu; bu yüzden sahnelerin eski olduğunu gösterirler, metnin ne zaman yazıldığını göstermezler. Metin, çarmıha Hz. İsa'nın yerine bir başkasının gerilmesinden meleklerin vazifelerine kadar pek çok yerde İslam geleneğiyle uyuşur ve araştırmacıların çoğu bu yerlerde alan tarafın kitap olduğunu kabul eder. Bu site yönü açık bırakır ve o benzerlikleri de iki taraf için delil saymaz.
Eski delillerin de sınırları vardır. Kilise listesi Barnabas İncili'nin adını verir, ama içindekilerden hiçbir şey anlatmaz; üstelik bu ad Orta Çağ'da Gratianus'un kilise hukuku ders kitabında da okunabiliyordu. Araştırmacıların çoğu, editörünün gerekçesini izleyerek bu listeyi Gelasius'tan bir iki nesil sonraya tarihler. Mezar, Kıbrıs Kilisesi'nin bağımsızlığını savunduğu bir sırada açılmıştır ve tarihçiler haberi bunu akılda tutarak tartar. Metindeki hiçbir şey 1709'dan sonra bulunmuş bir kitabı gerektirmez; o kitaplarla olan beş benzerlik için tesadüf ihtimali de ortadan kalkmış değildir. Yirmi meselin arkasındaki tarama geniştir, ama tamamlanmış değildir.
Peygamber'in ismi metinde on beş kez geçer ve sitenin, bu ismin oraya nasıl girdiğine dair izahı bir hipotezdir; belgelerle ortaya çıkarılmış bir tarih değildir. 1600'lerin başında yaşamış bir mühtedi olan Juan Alonso da Mesih unvanını tıpkı kitap gibi Peygamber'e verir ve bu benzerlikte kimin kimden aldığı gösterilmiş değildir. Site, mezardaki yazmadan Viyana'daki yazmaya uzanan belgeli bir zincir gösteremez. Mezardaki kitaptan gelen bir geleneği gerçek bir ihtimal sayar ve bu ihtimali, ispatlamış olmadan savunur. İtalyancanın hangi cümlelerinin en eski ifadeyi hâlâ koruduğunu da bilmez.
Kitabın bir kısmının ise hiç komşusu yoktur. On iki kadar sahne ve öğreti, sitenin taradığı hiçbir Hristiyan, Yahudi ya da Müslüman kaynakta çıkmadı: Zeytinlik Dağı'nda verilen İncil, Hz. Âdem'in sünneti, Hz. İsa için durdurulan güneş ve Allah'ı görmenin ertelenmesi bunlardandır. Komşusu olmayan bir sahne, komşularına bakılarak tarihlenemez.
Site, bu tabloyu neyin değiştireceğini de söyler. Birincisi, 1600'den önce bir İtalyan ya da İspanyol yazarın ulaşabileceği bir kitaptır: içinde Hz. İsa kendisine taç teklif edilince Şam'a çekilecek, öğrencileri de orada etrafında toplanacaktır. İkincisi, aynı yazarın ulaşabileceği ve bulutların Hz. İbrahim'in güneşini örttüğü bir metindir. Üçüncüsü, İtalyancanın Juan Alonso'nun 1602–1612 tarihli reddiyesinden faydalandığının ispatıdır. Dördüncüsü, yirmi meselden birinin yine ulaşılabilir, daha eski bir kitapta bulunmasıdır. Beşincisi de, hangi asırdan olursa olsun, böyle yeni meseller kuran sahte bir İncil'dir. Bunların her biri davayı hükme doğru çeker. Metnin on dördüncü yüzyıldan eski bir nüshası ya da tek bir parçası ise davayı öbür yöne çeker; böyle bir nüsha bugün bilinmiyor.
Bu sitenin istediği hüküm
Barnabas İncili bir Orta Çağ nüshasıdır. Büyük ihtimalle bir Orta Çağ tercümesidir. Orta Çağ'da uydurulduğu ise ispatlanmış değildir.
Dosyada bulunanlar şunlardır. Başlık İslam'dan eskidir ve havarinin mezarında bir İncil bulunduğu haber verilmiştir. Metnin başka kitaplarla paylaştığı sahnelerin neredeyse hepsi, 600'den önce yazılmış kitaplarda durur. İki sahnenin ve üç küçük benzerliğin, Batı'daki bir Orta Çağ yazarının izleyebileceği hiçbir yolu yoktur. Yirmi kadar mesel, sitenin taradığı başka hiçbir kitapta çıkmamıştır ve mukayese edilebilen hiçbir sahtecilikte onlara benzer bir şey yoktur. Kur'an'ın sık tekrarladığı iki noktada metin kendi yolundan gider. Jübile, İncil uyumları ve paralar ise İtalyanca ifadeyi tarihler; herhangi bir tercümeyi nasıl tarihlerlerse öyle.
Site bu dosyadan kendi okumasını çıkarır: metnin omurgası, onu taşıyan ellerden eskidir. O kadar eskidir ki, Barnabas'ın mezarında bulunan kitaba uzanan bir gelenek, kaynağı olmaya adaydır. Bu bir tespit değil, sitenin okumasıdır.
"Orta Çağ sahteciliği" sözünde üç iddia vardı: uyduruldu, Orta Çağ'da, Kur'an'a uysun diye. İkincisi nüsha, ifade ve tek bir bölümün planı için doğrudur; birincisi ve üçüncüsü ise ispatlanmış değildir. Üstelik birincisi göründüğünden fazlasını ister: kütüphanesi zengin bir yazar ona yetmez, bir mesel ustası gerekir. Sitenin o sözün karşısına koyduğu şey de bir hipotezdir. Hipotez, hüküm kadar sıkı test edilmelidir; site bunu bu sayfanın arkasındaki sayfalarda yapar.
Karar sizin
Jüri üyesine, sitenin anlattıklarının doğru olup olmadığı sorulmaz. Ona sorulan, suçlamanın ispatlanıp ispatlanmadığıdır.
Karar vermeden önce bir soru üzerinde ayrıca durmaya değer. Suçlama bir sahteciyi tarif eder: işi ödünç almak ve fark edilmeden geçmek olan bir adamı. Yirmi mesel ise bir usta istiyordu. Birinci adam, ikinci adamın işini yapar mıydı? Dosyada yapacağını gösteren hiçbir şey yoktur.
Dosyayı okudunuz; bir paragrafı kaynağıyla karşılaştırmak isteyen herkes için arkasındaki sayfalar açıktır. Hazır olduğunuzda metnin kendisine geçin ve onu, bu dosya aklınızdayken okuyun.
Sonraki Adım
Buradan nereye?
Dosyanın bugünkü hâli budur. Buradan üç yol çıkar: biri İncil'in kendisine gider, ikincisi itirazlara dönüp onları tek tek tartar, üçüncüsü arşive çıkar; yukarıdaki her paragrafın orada kendi sayfası vardır.
Notlar
[1] Decretum Gelasianum (Latince metin, tercüme, mahkûmiyet formülü; geleneksel tarihi 492–496, editörünün tarihlemesi 519–553); Altmış Kitap Listesi.
[2] Barnabas'ın Mezarında Bulunan İncil: Zeno dönemindeki mezar geleneği, saraydaki kodeks ve "Matta" etiketinin test edilmesi.
[3] Geç Dönem Sahteciliği mi?: Dante karşılaştırması, Morisko bağlantısı, İncil uyumu ipuçları ve söz dağarcığı, her biri kendi bölümünde. "şimdi yüz yılda bir gelen sevinç yılı" sözü 82. bölümdedir. On altı okuma ve Orta Çağ kontrolü El Yazmasından Sonra Bulunan Tanıklar sayfasındadır.
[4] El Yazmasından Sonra Bulunan Tanıklar: dokuz aday, daha eski yolları ve o yolların tarihleri; ayrıca dört tabloda kitabın tamamı.
[5] Barnabas'ın Raf Komşuları: İki Raf: yaşına göre ayrılmış sekiz eşleşme, Orta Çağ rafı ve Decretum listesiyle örtüşme.
[6] Yalnız Barnabas'ın Söyledikleri: hikâyeler tek tek, bazılarının arkasındaki daha eski resimlerle. Hikâyelerin nasıl kurulduğuna dair yakından test, Kitab-ı Mukaddes'in meselleri ve Orta Çağ hikâye kitaplarıyla yan yana. Testin yazar hakkında söyledikleri, sahte İncillerle karşılaştırmalı. Barnabas'ın Raf Komşuları: İki Raf, "İlk put" ve "Hiçbir rafta durmayanlar".
[7] Cümle cümle karşılaştırma (Ragg'ın İngilizce çevirisinde 3.464 cümle; dört İncil'de yakın bir karşılığı bulunan 274 cümle: Yuhanna 99, Luka 92, Matta 61, Markos 22) Barnabas'ın Mezarında Bulunan İncil sayfasında. Vulgata'da Eyüp 5:7 ve 10:22 ile 59. ve 60. bölümler Tarihsel Bir Hipotez sayfasında.
[8] İncillerdeki Çelişki ve Tutarsızlık İddiaları, Muhammed adının açıkça geçmesi üzerine bölüm; Yeni ve Eski Ahit'te Hz. Muhammed (a.s.) İşaretleri; Periklitos ve övülmüş olan anlamı için Faraklit ve Üç Engel. On beş geçiş 39, 41, 44, 54, 55, 97, 112, 136, 163 ve 220. bölümlerdedir.
[9] Anasayfada 7 ve 9 Sema Sayıları ve Hz. İsa Peygamber neden "Gelecek O Mesih Ben Değilim" diyor? başlıkları; Juan Alonso için Geç Dönem Sahteciliği mi?, Morisko bağlantısı.
[10] Recognitiones (Klemens'e atfedilir) 1.70–71; Yahudi Metinlerinde Pavlus; İsa'nın Fiili Çizgisi ve Sonraki Kilisenin Yönü; Barnabas 42., 187. ve 188. bölümler. Orta Çağ Müslüman yazarlarında Pavlus için: S. M. Stern, "Abd al-Jabbar's Account of How Christ's Religion Was Falsified by the Adoption of Roman Customs", Journal of Theological Studies 19 (1968), s. 128–185; Sean W. Anthony, "The Composition of Sayf b. Umar's Account of King Paul and His Corruption of Ancient Christianity", Der Islam 85 (2008), s. 164–202; Gabriel Said Reynolds, A Muslim Theologian in the Sectarian Milieu (Leiden, 2004); P. S. van Koningsveld, "The Islamic Image of Paul and the Origin of the Gospel of Barnabas", Jerusalem Studies in Arabic and Islam 20 (1996). Gabriel Said Reynolds, A Muslim Theologian in the Sectarian Milieu (Leiden, 2004); P. S. van Koningsveld, "The Islamic Image of Paul and the Origin of the Gospel of Barnabas", Jerusalem Studies in Arabic and Islam 20 (1996).
[11] Anasayfada Barnabas İncili'ni İnkâr Çabaları başlığı; Toland, Cramer, Prens Eugene ve dönemin arşiv ve sızıntı kültürü için Tarihsel Bir Hipotez; müstensih, Arapça notlar ve cilt için Geç Dönem Sahteciliği mi?, Morisko bağlantısı: 1977 edisyonu için yazma üzerinde yapılan incelemeyi aktarır.
[12] Geç Dönem Sahteciliği mi?, "Metnin altında daha eski bir tabaka bulan araştırmacılar": her araştırmacının ne bulduğunu ve hangi gerekçeyi gösterdiğini veren tablo, tam künyelerle. John Toland, Nazarenus (Londra, 1718); George Sale, The Koran (Londra, 1734), "To the Reader"; Lonsdale ve Laura Ragg, The Gospel of Barnabas (Oxford, 1907), Giriş, s. xlv–xlvii.